كشتار شيعيان در عثمانى و كوچ آنان به ايران خانقاه و خاندان شيخ صفى ، پيروان فراوانى بيش از آنچه در حوزهء ايران داشت ، در ممالك عثمانى يافت . بسيارى از آن‌ها ، در نخستين سالهاى قيام شاه اسماعيل به يارى وى شتافتند و در تأسيس دولت نوبنياد صفوى شركت كردند . وجود اماكن مذهبى فراوان در عراق ، مانند كربلا ، نجف ، سامرا و كاظمين ، يكى از اين زمينه‌ها بود . افزون بر آن ، طوايف فراوانى از قبايل و عشاير طى دو قرن سخت به خاندان شيخ صفى معتقد بودند . با تشكيل دولت صفوى در ايران ، مرزها از سوى دولت عثمانى كنترل شد و يكى از مسائل سياسى روز اين دولت ، مهاجرت شيعيان و پيروان صفويان از عثمانى به ايران بود . براى اين كار لازم بود تا رهبران اين حركت در عثمانى تعقيب و دستگير شوند . اين مسائل ماجراها و اخبار زيادى ساخت كه هنوز همهء جوانب آن بررسى نشده است . اما مسلم است كه شيعيان قدرت فراوانى در آسياى صغير داشته‌اند . به گزارش مارينو سانوتو وقايع‌نگار ونيزى ، « 1 » در آستانهء قرن دهم هجرى ، چهار پنجم ساكنان آسياى صغير شيعه بودند . « 2 » حضور اين شيعيان در آسياى صغير خطر مهمى بود كه عثمانىها را وادار كرد دولت شيعى جديد ايران را سرنگون كنند تا مبادا براى دولت عثمانى مشكلى پديد آيد . همچنان كه عثمانىها بسيارى از شيعيان آسياى صغير را به غرب مملكت عثمانى به ويژه جنوب يونان منتقل كردند . با يزيد دوم به واليان خود دستور داد تا در مرزها از عبور تركان شيعه و حركت آن‌ها به سمت ايران جلوگيرى كنند . « 3 » شاه اسماعيل در جواب نامهء سلطان سليم بدوى نوشت : اكثر سكنهء آن ديار مريدان اجداد عالىتبار مااند . « 4 » حمايت شيعيان آناتولى از مذهب تشيع و دولت صفوى ، براى سالهاى متمادى ادامه يافت . سخت‌گيرى دولت عثمانى بر شيعيان اسناد فراوانى دارد كه از جمله مقاله‌اى تحت عنوان شيعيان و بكتاشيان از احمد رفيق دربارهء آن اسناد عرضه شده است . « 5 » در اين اسناد نفوذ عقايد شيعى در آناتولى به خوبى روشن است ؛ چنان كه اجراى مراسم عزادارى در روز عاشورا از آن جمله است . « 6 » اين اسناد كه مربوط به فعاليت شيعيان در طول قرن دهم هجرى

--> ( 1 ) . وقايع جهان را روزانه از سال 1496 تا 1533 ( 902 - 940 هجرى ) از روز منابع معتبر نوشته است . ( 2 ) . تاريخ ايران ، ص 475 ( از نويسندگان روسى ) ؛ اسلام در ايران پطروشفسكى ، ص 387 ؛ به نقل از : پارسادوست ، شاه اسماعيل اول ، ص 363 ( 3 ) . پارسادوست ، همان ، ص 367 ( 4 ) . پارسادوست ، همان ، ص 412 ( 5 ) . مجلهء معارف ، دورهء دهم ، شمارهء 1 ، فروردين - تير 1372 ، صص 62 - 116 ( 6 ) . همان ، ص 82